Süleyman(a.s)’ın Krallığı

yapıbozumcu bir erol yarar güzellemesi

açlık mersedes ve beş vakit namaz

maun borsa ve çöp arabasında somunlar

miraç ve nike ve kalkınma diyelim hadi

paranın rengi yeşildir bayım

öyle mi

katılalım o halde bankacı olalım

vakıflar kuralım kurbanlar keselim hayırda çelişelim

üçüncü dünyaya ucuz kazaklar satalım

sigortasız infaklar bağışlayalım

tekbirler getirelim israil yok olsun mesela

mehmetçiği gazzeye gönderelim

destanlar şiirler yazalım bir de çekler

benettondan düşükbel takılalım hem

paranın rengi yeşildir zaten

değil mi bayım

açlık mersedes ve beş vakit namaz

ve  mushafta yitirilen akitler

üniversiteler gazeteler medeniyetler

demokrasiler sonra belediyeler

en iyisine layık olalım biz

zaten değil mi bayım

abiler sohbete devam etsin

devrimler yapıladursun islam devleti kurulsun

reklam almayı ihmal etmeyelim bu arada

bizim de kolamız olsun jelibon ve çikolata

paranın rengi yeşil ne de olsa

değil mi ama

açlık

mersedes ve

beş vakit namaz

efendim

bir şey mi dediniz

bayım?

Şunu demek istiyorum: Hiyerarşiden bağımsız, ast-üst ilişkisini reddeden, merkeziyetçiği ortadan kaldıran, “isim”ler üzerinden yürümeyen, hâsılı, mensuplarının yatay bir hareket düzleminde yan yana mücadele ettikleri bir sivil hareketin açlığını çekiyoruz. Sivil hareketler toplumu devlete karşı korurlar. Sözünü ettiğimiz tarzda hareket ederlerse çok daha özgür bir alan açmış olurlar kendilerine. Ve nihayetinde toplumun yanında bürokratik tahakküme direnmek mümkün hale gelir.

Geçtiğimiz iki ay sivil inisiyatifin neleri değiştirebileceğini bize çok vazıh bir şekilde göstermiş oldu. Bunlardan ilki 31 Mayıs’ta İsrail askerleri tarafından saldırıya uğrayan Özgür Gazze hareketiydi. 9 aktivistin katliyle sonuçlanan saldırı sonrası dünya çapında sembolleşen Mavi Marmara gemisi tüm dünyanın gözlerini tekrardan açık bir hapishane hükmündeki Gazze’ye çevirdi. 32 ülkeden katılımın sağlandığı gemide farklı yaş, dil, din, mezhep ve gruptan 1000’e yakın insan vardı ve bu insanlar İsrail’in hukuk tanımaz bir şekilde oluşturduğu Gazze şeridi ablukasını yerle bir etmek için yola çıkmışlardı. Gemi yerine ulaşamadı, ama Bülent Yıldırım’ın ifadesiyle “Maksat hâsıl oldu.” Çünkü diplomasi kabızlığının uzun vadede bile elde edemeyeceği bir başarıyı Mavi Marmara elde etti: Tüm dünya halklarının dikkati Gazze üzerinde yoğunlaştı ve oldukça yetersiz de olsa İsrail ablukayı esnetmek zorunda kaldı. Bundan sonraki süreçte göreceklerimiz ne olursa olsun, Mavi Marmara olayının bir kırılma noktasını teşkil edeceği yadsınamaz bir gerçek. Sivilliğin gücünü, vicdan temelinde insanların nasıl bir araya gelebileceğini göstererek zihinlerimizdeki kalıpları yıkmış olması da oldukça önemli ve anlamlı.

İkinci bir sivil başarıya geçtiğimiz günlerde şahit olduk. Bu seferki Türkiye sınırları içersinde. TMK mağduru çocuklar için seferber olmuş, içlerinde yazar, çizer, sinemacı, avukat ve diğer birçok farklı alandan gönüllü barındıran sivil bir hareket, Çocuklar İçin Adalet Çağrıcıları, terörle ilişkilendirilerek haksız koşullar altında hapsedilen 18 yaş altı çocuklar için aylar süren bir koşturmanın içersine girdi. Siyasal partilerle yapılan kulisler, medyaya verilen röportajlar, seminerler, konferanslar, belgeseller, sürekli takip edilen mahkemeler, basın açıklamaları ve nihayetinde TBMM üzerinde kurulan ısrarlı baskılar sonucu TMK’da yapılması talep edilen değişiklikler -yetersiz düzeyde de olsa- meclisten geçmeyi başardı. ÇİAÇ değişiklik taslağını, tatile girmeden önce meclise sokmuş oldu, bu sebat gösterilmeseydi belki de hâlâ bekliyor olacaktık. Birkaç gündür cezaevinden tahliye olan çocukların haberini alıyoruz, daha sevindirici ne olabilirdi ki!

Sivil güce inanmalıyız derim, son tahlilde. Hiçbir menfaatin geçer akçe olmadığı, tümüyle gönüllülüğe dayanan ve hak için, adalet için mücadele eden her hareket, sebatı ölçüsünde başarıya ulaşacaktır. Devletlerin, orduların, küresel güçlerin büyüklenmelerine bakmayın siz, kimse hakkın/adaletin şahitliğine soyunmuş insanların karşısında sonuna kadar duramaz.

Unutmayalım, bir şeyleri değiştirmek illa ki sistemleri/ rejimleri yıkmaktan geçmiyor. Kelim Sıddıkî’nin dediği gibi,”küçük çaplı devrimler” bizi bekliyor!

Hm. Barghouti kim mi? 12 şiir kitabına sahip Filistin’li bir şair. 1944 doğumlu ve Kahire’de yaşıyor. Elimde tuttuğum notların dâhil olduğu eseri ise kısa bir otobiyografi denemesi olarak kabul görebilir. İngilizce “I saw Ramallah” olarak bilinen eserin Türkçeye “Şairin Filistini” olarak çevrilmesi, söz konusu ismin taşıdığı şiirsellikle örtüştüğü için mazur görülmeli bence. Çevirisi de gayet yerinde çünkü. Kitabın 1997 yılında Necip Mahfuz Edebiyat Ödülü’nü kazandığını da söyledikten sonra altını çizdiğim satırları paylaşayım. Siz yine de alıp okumaktan geri durmayın.

“Onun için şarkılar söylüyoruz, ki hatırlayalım onun bizden alınmasının utancını. Şarkımız geçmişte kalmış kutsal bir şey için değil, işgal tarafından her gün tecavüze uğrayan gururumuz için.” s.6

“Ben romantizme sanatsal bir tutum olsun diye dönmedim sırtımı; bizzat hayatın insanların romantizmini yıkmaktan başka bir vazifesi yoktur. Hayat bizi gerçeğin tozlarına doğru iter…” s.71

“Arzuladığımız, özlediğimiz mekânlar değil zamanlardır, fakat kavga mekân üzerinden verilir. Bütün hikâye mekân üzerinedir. Ona sahip olmana engel olurlar; böylece ne gasp edeceklerse alırlar hayatından..” s.87-88

“İntifada yılları boyunca kadınlar bir genci İsrailliler tarafından götürülürken görünce hemen askerlerin üstüne saldırır, aynı anda bağırıp çağırırlarmış: “Oğlum, oğlum- bırak oğlumu!” Bir defasında İsrailli asker genç bir çocuğu sürüklerken bağırmış Farha’ya: “Git yalancı. Bir oğlana kaç ana! Yüz tane ana bir oğlana? Uzak dur, git!” Bağırmış Farha: “Evet, biz böyleyiz. Burada bir oğlanın yüz anası vardır, sizin gibi değil, sizde bir oğlanın yüz babası olur çünkü!” s.117

“Doğum sancısının nasıl bir şey olduğuna şahit olduğumda çocukların annelerinin soyadıyla anılmayışının ne kadar gayri adilane bir şey olduğunu düşünmüştüm.” S.135

“Çalmadan, çırpmadan bize ekmeğimizi verenleri aç, bizi giydirenleri donsuz bırakmadan yaşamak istemek bu kadar güç, bu kadar mihnetli, hatta bu kadar tehlikeli mi olmalı idi?”

1932 yılında Atatürk’ü yeren bir şiir okuduğu gerekçesiyle tutuklanan ve bir yıl cezaevinde yatmaya mecbur bırakılan, tek parti iktidarı boyunca takındığı muhalif tavırdan dolayı hakkında açılan davalarla boğuşan, 1946-47 yılları arasında yazdığı kimi yazılardan sebep yeniden üç ay hapse mahkum edilen, parasızlık ve destekten mahrum, bu da yetmezmiş gibi yurtdışına çıkma yasağına maruz bırakılan Sabahattin Ali, Bulgaristan’a kaçmak üzere para karşılığı anlaştığı Ali Ertekin tarafından (CHP üyesi olduğu ve Milli Emniyet mensubu olduğu iddiaları var) bir jandarma karakolunda katlediliyor ve cesedi Bulgaristan sınırında bulunuyor. Ne hazin ki, katil 4 yıl mahkumiyet cezası almasına rağmen bir kaç hafta sonra çıkan afla kayıplara karışıyor.

Fikriyatı ne olursa olsun, bir aydının zalimce katledilmesi insanın vicdanını sıkıştıran bir durum. Türkiye’de ise hakkı dillendiren münevverin malum akıbeti olsa gerek: Nihayetinde Sabahattin Ali Cumhuriyet döneminin hakim paradigması olan ulusalcılığı reddetmişti. Muhalefetini mizahla yoğurması insanların ilgisini celbediyordu, bu da egemenlere ağır geldi.

İçimizdeki Şeytan romanını henüz bitirdim. Yukardaki kısa giriş kendimce bir hazırlık denemesiydi. Üzerine konuşmaya niyetlendiğim şey romanın kendisi aslında. İrade ve nefis arasındaki amansız mücadeleyi; tutarsızlığı hayat tarzı haline getirmiş olan roman kahramanı Ömer’in savruk yaşantısı üzerinden anlatan Sabahattin Ali, bu vesileyle eserin isminde kendisini bulan, işlediğimiz hataları ve üzerinde ısrar ettiğimiz yanlışları sürekli kendisine havale ettiğimiz “içimizdeki şeytan”ı, daha doğru bir deyişle kendi tembelliklerimizi, iradî acziyetimizi ve harekete geçmede, değişime soyunmada önümüze ördüğümüz devasa nefis duvarını sorguluyor.

Müthiş karakter tahlilleri. Ruhi/psikolojik tasvirler. “İç ses”in harikulade kullanımı. Öz sorgulamalar. İçsel hesaplaşmalar. Sabahattin Ali’nin başarısı tüm bunları kusursuz bir dille harmanlayıp okuyucuya sunabilmesi. Tabi kitap yalnızca ruhsal bir içeriğe sahip değil, bunun yanında sürekli atıp tutan, kendilerini ülkeyi kurtarmakla görevli addeden “sözde” aydınların hususi yaşamlarında nasıl da namussuzlaşabildiklerini, söyledikleri ve yaptıkları arasında uçurumun nasıl da devleşebileceğini Ömer’in etrafındaki yazar takımı üzerinden betimlemiş oluyor. Böylelikle, yazmaya hevesli idealist gençleri ulusalcı refleksler etrafında örgütleyen ve kukla haline getiren sözkonusu tiplere ağır eleştirilen yönelten Sabahattin Ali, bu sebepten ötürü romanın yayınlanmasından sonra Nihal Atsız’la tartışmak zorunda kalmış.

Romandan bahsederken unutulmaması gereken en hususi karakterlerden biri de şüphesiz, Ömer’in yanında onun zaafiyetini kontrol altında tutmaya ve kendi acıları ve üzüntülerini bir kenara bırakarak onu taşımaya çalışan karısı Macide. Hep kenarda, köşede duruyor ama tüm ağırlığıyla romana egemen olduğu kaçınılmaz.

Sabahattin Ali’yi tanıyabilmek romanlarını okumaktan geçiyor kuşkusuz. Bunun yanında hikayelerini, bestelenen şiirlerini de (Leylim Ley, Kızkaçıran, Geçmiyor Günler gibi) unutmamak lazım.

Bu kaliteli adamı daha geniş okumak lazım, hasılı.

Hatırlayamadığım kadar uzun bir süredir, otobüs duraklarındaki panoları saçma sapan bir cips reklâmı işgal ediyor. Televizyon izleyen biri değilim, bu yüzden reklâmları otobüs duraklarından takip ediyorum. Beren Saat’in Aşk-ı Memnu’daki dillere destan performansından(!) sonra yine Patos reklâmında “uzmanlık alanına” yaraşır bir şekilde boy göstermesi çok şaşırtıcı değil. Ama sinir bozucu.

Otobüs veya metrobüs duraklarında bu tarz afişlere ilk kez rastlanmıyor elbet. Çılgın Dershane, Yedigün, Mango ve Magnum gibi film ve firmaların reklâmları da aynı aymazlığın bir sonucu olarak panolarda kocaman kocaman sergilenmişti. Böyle de devam edeceğe benziyor zaten.

Bu süreci modern kadının “bedene kilitlenmiş” bir özgürlük palavrasına inandırılmasının doğal bir sonucu olarak geliştiğini söyleyelim. Oysaki bu durumun modern öncesi kölelikten yalnızca şeklen farkı var. Kadının ticari kazanç uğruna kullanışlı bir meta, bir tanıtım unsuruna dönüştürülmesi ve ürünlerin o kadın bedeni üzerinden sunulması (bir manada kadın bedeninin sunulması) bu benzerliği kurabilmemiz için bize yardımcı olabilir. Yukarda bahsi geçen Patos reklâmı bunun en açık ve yakın örneği. Şuh bir bakışla cipsi ağzına götüren mankenin yanı başında yazan slogan aynen şöyle: Tek Atımlık Çıtır. Ne yani, çıtır hangisi? Cips mi, kadın mı? Bu ikiliği özellikle kullandıkları oldukça aşikâr.

İşte size kısa bir özet: Vücudun teşhiri, mahremiyetin yırtılarak ifşaya açık hale gelmesi, pornografi kültürünün tüm sektörleri etkisi altına alması, sürekli görsele maruz kalan gözün duyarsızlaşması, tüm bunların yarattığı “görsel şiddet”. Pornografinin/ifşanın da alenen bir şiddet unsuru olduğunu görmek için derin bir kavrayışa ihtiyaç yok. Belki bunu sonraki yazıların birinde daha geniş konuşabiliriz, değinmek istediğim kısa bir nokta daha var.

Bu reklâm panoları (otobüs ve metrobüs durakları, sokak billboardları) kamuya ait mallar yani denetimini belediye yahut bir bölgedeki yetkili kurum gerçekleştiriyor. E peki kendisini muhafazakâr yahut dindar, o da değilse dindarların hassasiyetlerini gözeten yöneticiler olarak lanse eden başkanlarımız neden bu konuda sorumsuzluk yapıyor? Sözgelimi Fatih belediye başkanı Mustafa Demir, soruyorum, o panoların önünden yanında ailesi varken geçebiliyor mu? Fatih gibi henüz tüm duyarlılığını kaybetmemiş bir semtte, Sayın Demir, sizce de “biraz ayıp olmuyor mu?”

İçimden tüm bu panoları “vandalize” etmek geliyor.

Jean Baudrillard’ın modern bunalımı anlatmak için yukarıdaki ifadelere bir harf bile eklemesine ihtiyacı yoktu eminim. Gündelik hayat her dakika kroşelerini oramıza buramıza indirip duruyor. Herşeyin metalaştığı ve tüketime/harcanmaya hazır hale getirildiği bir çağın çocuklarıyız: Bunun adına “Çar Çur Çağı” diyorum. Ve sevgili Ali Şeriati’yi tekrar hatırlıyorum:

Tüketicilik, insanın sürekli olarak kendi ömründen harcadığı taksitli bir hayat. Geçmişteki tüketimi karşılamak için daima geleceği satmak. Madem ki satın alma gücüm yok, madem ki zorunlu olarak bazı şeylere muhtaç kılındım ve madem ki param yoktur, öyleyse ömrümün kalan yıllarını satayım. İşte modern kölelik ve işte kölelerin özgürlüğü.

Modern kölelik deyince bir başka isme atıf yapmak farz oldu. Sözü Tüketim Köleliği’nde Ivan Illich alıyor:

Çok daha fazla sayıda bebeğin inek sütüne ulaştığı doğrudur, fakat zengin olsun, fakir olsun, tüm annelerin sütü de kuruyup gitmektedir. Bebek, biberon ihtiyacıyla ağlamaya başladığında, yani, organizma bakkaldan gelen süte kavuşmaya ve böylece de görevini ifa edemez hale gelen memeden yüz çevirmeye alıştırdığında, tiryaki tüketici doğmuş olur…

Maddi veya değil her şey, bedenlerimiz ve ruhlarımız birlikte sömürülüyor. Kanaati tekrardan baş tacı etsek diyorum ben..

Doğuda çatışmalar yoğunlaşıyor ve Ağustos’ta şiddetin daha da artacağına dair yapılan iddialar kehanet değil. Nihayetinde her sene olduğu gibi bahara gözlerimizi operasyonlarla açtık. Oysa barış görüşmelerinin , hadi şuna açılımın diyelim, başlamış olması senelerdir acıya maruz kalan topluluklar için bir umut kaynağı olmuştu. Silah seslerinin ortasında, yani milliyetçisinden dindarına kadar çok fazla kesimin ulusalcı damarını kabartan asker ölümleri her geçen gün artarken barış için yapılacak görüşmeler de imkansız hale geliyor ne yazık ki.

E iyi de bir tek askerler mi ölüyor? Bu öylesine kirli, ama öylesine kirli bir savaş ki, tüm insani, vicdani melekelerimizi saf dışı bırakıyor. Bugün sabah ajanslara bir haber düştü. Şu şekildeydi: PKK köye ateş açtı, iki köylü öldü. Öğleden sonra düzeltme geldi: TSK kekik toplayan köylüleri PKK militanı sanmış ve makinelilerle taramış. İki köylü olay anında ölmüş. Bir yaralı da hastaneye kaldırılmış. Anlaşılan Türk askeri “ufak bir hata” yaptı. Bir kaç gün önce asıl militanları çoban sanıp kaçıran askerlerimiz, kekik toplayan köylüleri nasıl PKKlı sanabiliyor, anlam vermek mümkün değil. Peki yapılan açıklamaya ne demeli: “Olaylardan dolayı çok üzgünüz ve müteessiriz.” Size bir şey söyleyeyim, Amerika da Afganistan’daki köyleri bombaladıktan sonra aynı retoriği kullanıyor. Çektirilen acıların üzerine bir de ağız dolusu tükürmek demek bu.

İnsaflı olmak ve adaleti kuşanmak gerekiyor!

Yaşasın okulsuzluk

Ivan Illich’in Okulsuz Toplum’u okunmayı fazlasıyla hakediyor efendiler. Eğitim sistemini yalnızca ÖSS’ye odaklanarak tartışabilen eğitimci amcalarımıza önerilir öncelikle. Modern ulus devletin dayattığı eğitim sisteminin neresinden tutalım da dökülmesin ki?

Zorunlu eğitim adı altında çocukları 7 yaşında bir tür devşirme misali ailesinden koparıp onları sistemin uysal koyunları haline getirmesinden mi başlayalım?

Öğrencileri üniformaya hapsedip tek tip bir zihnin yanında tek tip bir dış görünüme büründürmesinden, bireysel bilinci köreltmesinden mi yoksa?

Ders kitaplarına boca edilen “resmi bilgi” aracılığıyla zihinleri sürekli manipüle etmesinden mi?

Hayata dair tüm başarıyı mezuniyet belgelerine endeksleyen bir anlayışı yüceltip, bir tür “diploma fetişizmi”ni pompalamasından mı?

Hangi birini sayalım?

Ivan Illich’e referansla, eğitimin devlet zoruyla yürütülmesinin felaketten başka bir şeye yol açmayacağını savunuyorum. Okullaştırmanın modern dayatmalar dizisinin en tehlikelilerinden biri olduğu kesin. Belki burada Cemil Meriç’in, zorla öğrenen/öğretilen anlamına gelen “öğrenci” ve isteyen/talep eden manasındaki “talebe” sözcükleri üzerine yaptığı muazzam kıyaslamayı da hatırla(t)mak gerekiyor ayrıca. Bu konuya ilerdeki derkenar’ların birinde tekrar eğileceğim nasipse.

Bugünlük hoşçakalın.